İbn Rüşd’ün Devlet Yorumunun Terimleri

Platon’un Devlet diyaloğu üzerine İbn Rüşd’ün yazdığı metnin (Rosenthal’in ifadesiyle “yorumun”) bugün elimizde Arapça asıl metni yoktur. Yalnızca İbn Tibbon (Samuel ben Judah) tarafından yapılmış İbranca çevirisi vardır. Bu İbranca metnin eleştirel basımı ve İngilizce çevirisi E. I. J. Rosenthal tarafından gerçekleştirilmiştir. (Cambridge UP, 1956) Ralph Lerner’in çevirisinin (Cornell UP, 1974) arkasındaki sözlükçe metindeki temel terimleri önce İngilizcesiyle, sonra İbrancasiyle, sonra yer yer tahminî Arapçasıyla ve sonunda gerektiğinde Devlet‘in metnindeki Yunancasıyla yer alıyor. Platon’un Devlet diyaloğunun yeni bir Türkçe çevirisi yolunda bize yararlı olur umuduyla bu listeyi önce Yunancası ve ardından tahminî Arapçanın bugün Türkçede görece yaygın olan biçimiyle sınırlı tutarak aşağıya aktarıyorum. Bu karşılıklara göz atmak bile bazen Yunanca terime ve sıklıkla da Türkçedeki sözcüğe ışık tutuyor.

(İlginç olmayan karşılıkları aşağıya almadım. Örneğin nosos = marâz… Ayrıca bir sözcüğün Yunancasının yanında soru işareti varsa o Yunanca sözcüğü ben eklemişimdir ve o sözcükten %100 emin değilimdir. Ayrıca Arapça sözcüklerde anlam ve yazım yanlışları olabilir, lütfen işaret edin ki düzelteyim. Teşekkürler!)

ainigma                             lağz (= lugâz?) [Lerner: “Fable (with connotation of riddle or parable)”] [bkz. mimêsis]

ainigma                             lağz (= lugâz?) [Lerner: “Fable (with connotation of riddle or parable)”] [bkz. mimêsis]

andreia                              mürüvvet; ikdâm

anthôpoi                           nâs

apodeiktikos?                 bürhânî

aretê                                   fazîlet

aristokratia                      riyaset-i imâmiye

arkhê                                  riyâset [Lerner: “primacy; rulership”]

arkhôn                               reis

bia? (coercion)                ikrâh

dêmiourgos                     sânî

dêmokratia                      medînet-ül cimâiyye

dêmos                                amme

despotikê?                        galaba? [Lerner: “lordship”]

dialektikos                       cedelî

dianoia                              fıkra [Lerner: “thought”]

dikaiosynê                        adl

dikastês                             kadı, hâkim

doksa                                 rey

eikasia                               hayâl

eleuthêria                         kerem; cûd

eleutheroi                         ahrâr (hürler)

enkrateia                          zabt-ı nefs [Lerner: “self control”]

epithymia                         şehvet; şevk

eros                                    aşk

êthos                                  heyet; istidâd; cibilliyet? [Lerner: “jabala = yesîrah = natural disposition]

ethos? epitêdeuma?      minhaç [Lerner: “Habitude”]

ethos? heksis?                 meleke [Lerner: “Habit”]

eudaimonia                      saadet

genelgeçer görüşler      meşhûrât

hêdonê                              lezzet

hoi polloi; plêthos          cümhûr [Lerner: “multitude”]

kakos; kakia                     rezîlet

logismos                           fikr

logos                                   kelâm; kavl [Lerner: “statement; speech”]

megaloprepeia                kabir el-nefs

mimêsis                             hikâye

mythos                              masal

noêtos                                makûl

nomothetês                     vâdi-i nâmûs

nous poiêtikos                faal akıl

nous; logos                       akıl [Lerner: “intellect”] [Lerner: “reason”]

oikeios                               menzilî

oligarkhia                         medîne-t’ül nazâla?? [Lerner: “oligarchy”] [Başka yerlerde “base city” ve “vile city” olarak buldum]

ousia                                   servet [Lerner: “property”] [kşz: ploutos]

pathêtikos                        infiâlî

philia?                                muhabbet

ploutos                              servet, yasâr

politikos                            siyâsî, sâhip el-siyâset

psykhê                               nefs

sôphrosynê                      “qasd?”

syllogismos?                    kıyâs [Lerner: “reasoning”]

tekhnê                               sanat

telos?                                 gâye

theôria                               nazâr

thymos                              gazâp

timokratia                        medîne-t’ül kerâme

tyrannia                            medîne-t’ül tagallub

? (“elect few”)                  havâs

?                                           fıkıh [Lerner: “Jurisprudence”]

?                                           medîne-t’ül câhiliyye [Lerner: “ignorant city”]

?                                           medîne-t’ül dâlla [Lerner: “erring city”]

?                                           şeriat [Lerner: “law; tôrah”]

This entry was posted in Follow up. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s